على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )
1421
فرهنگ نفيسى ( فارسى )
سر و ناآموخته و بىتربيت و متلون المزاج . و خودخواه : مغرض و غرضمند و تن پرور و كسى كه خويشتن را مىخواهد . و خوددار : صابر و بردبار و شكيبا . و خوددارى : صبر و شكيبائى و بردارى و تحمل . و خودراى : خام خيال و شوخ و بذلهگوى و خودسر و هواپرست و به خيال خود . و خودرائى : خود سرى و تكبر و هواپرستى و به خيال خود و بدون مشورت غير كردن كارى . و خود رخصتى : باصطلاح هندى رفتن بدون اجازه و كاسته شدن از مواجب وى . و خود رسته : گياهى كه به خودى خود روئيده باشد بدون كاشتن . و وحشى و دشتى و صحرائى . و خود رنگ : چيزى كه داراى رنگ طبيعى باشد . و رنگ زرد تيره . و رنگ ثابت و تغيير ناپذير . و خودرو : رنگ ناكرده كه داراى رونق طبيعى باشد . و خودرو : خود رسته و به خودى خود سبز شده و ناكاشته . و خودروى : بدون تربيت و باليدگى و نمو به خودى خود . و گل لاله . و خود روئى : نمو و باليدگى به خودى خود . و خودسازى : تهذيب اخلاق . و آرايش ظاهر خود . و خود ستائى : مداحى و تحسين از خويشتن و تفاخر بيهوده و عبث و پغار . و خود سر : بىباك و گستاخ و بىترس و دلير و به خيال خود و سر كش و متمرد و سخت سر . و خود سوز : خود بسوز كه نام آتشكدهاى در آذربايجان باشد . و خود غرض : خودخواه و مغرض و غرضمند . و خود غلط : كسى كه رايش ناصواب و خطا باشد . و خود فروش : لاف زننده و گزاف گوينده و فخريه كننده . و خود كاره : كسى كه براى خود كار كند درصورتىكه اعتماد به كسى نداشته باشد . و خود كاشت : كشت زمينى كه مخصوص به خود شخص باشد . و خود كاشته : زراعت شدهء بواسطهء زراع خويشتن . و خودكام : خود راى و متكبر و خود سر و كسى كه بكام خود برآمده باشد . و خود كامه : خود راى و بكام خود برآمده و خود سر . و علف خود روى . و خود كامى : دلبستگى . و غرضمندى . و سركشى و خودسرى . و خود كرده : كارى كه خود شخص بدون مشورت غير كرده باشد . و خودنما : كسى كه خود را بمردم وانمايد و متكبر و خودستا . و گياه خودرو . و خود نمائى : خود ستائى و تكبر و غرور و فخريه . و با خود : با سبب و با دليل . و بى خود : بىجهت و بىسبب و بىوجود . خود ( xod ) پ . كلمهء ضمير بمعنى او مانند خود داند : يعنى او داند و خود كرد يعنى او كرد . و گاه اين كلمه در فعلهاى دو ضميرى مانند فعل صرف شود و خودم و خودت و خودش و خودمان و خودتان و خودشان گويند مانند من خودم كردم تو خودت كردى تا آخر و من خودم گفتم و تو خودت گفتى تا آخر . خودات ( xavd t ) ع . ج . خود . خود به خود ( xod - be - xod ) م ف . پ . بميل و ارادهء خود و بدون جهة و سبب و بدون خواهش و ميل ديگرى . خودساز ( xud - s z ) ا . پ . كسى كه كلاه خود و مغفر مىسازد . خودسازى ( xud - s zi ) ا . پ . شغل ساختن كلاه خود . خودستان ( xudest n ) ا . پ . شاخ نو رستهء تاك انگور كه ترش و خوشمزه است و آن را مىخورند . خوده ( xude ) ا . پ . حقيقت و راستى و درستى . و طاق و گنبد . خودها ( xodh ) پ . ج . خود . خودى ( xodi ) ا و ص . پ . اشنا و آشنائى . و هستى و انانبت . و خودسرى . خوديسوز ( xodi - suz ) ا . پ . خود سوز كه آتشكدهاى در آذربايجان باشد . خوذ ( xovaz ) ع . ج . خوذة . خوذان ( xavz n ) ا . ع . خوذان الناس : خدم مردم . و ذهب فلان فى خوذان الخامل يعنى بدرجهء فروتر از اهل فضل واقع شد فلان . خوذة ( xavzat ) ا . ع . كلاه خود و مغفر ج : خوذ . و صداع و درد سر . خور ( xavr ) ا . پ . نام جائى در خراسان . خور ( xavr ) ا . ع . زمين پست . و شاخى از دريا . و ريختنگاه آب دريا . و نام چند موضع . خور ( xavr ) م . ع . خاره خورا ( از باب نصر ) . زد بر خوران وى . و خار الثور : بانگ كرد گاو . و خار الحر خورا و خؤرا و خورة : ضعيف و منكسر شد گرما . و كذلك خار الرجل . خور ( xur ) ا . ع . زنان بسيار شك در گمان افكننده بجهة فساد آنها - واحد ندارد - . و ج . خوار و خوارة . خور ( xavar ) ص . ع . ضعيف و سست و ناتوان . خور ( xavar ) م . ع . خور الرجل خورا ( از باب سمع ) : ضعيف و ناتوان شد آن مرد . خؤر ( xo'ur ) م . ع . خار خورا و خؤرا و خؤرة . مر . خور . خور ( xor ) ا . پ . خوار و ذليل و حقير و فرومايه و دون و پست و رسوا و بىآبرو . و نامشهور . و سزاوار و لايق و شايسته و پسنديده . و قابل پستى . و مشرق . و شريك و انباز و هم باز و هم جفت . و نور و روشنائى و شعاع . و آفتاب . و روز يازدهم از هر ماه شمسى و